STRUKTURA FAMILJARE NË ISLAM

Dr. Hamude Abdulati

Shtëpia botuese LOGOS-A

Shkup

1995

Titulli i origjinalit:

The Family Structure in Islam

Hammudah Abd al Ati

Botuar nga:

The American Trust Publications

Indianapolis, Indiana, 1977

Përktheu:

Urim R. Poshka

Copyright ^© by Logos-A 1995

Të gjitha të drejtat janë të mbrojtura. Asnjë pjesë e këtij botimi nuk mund të shumëzohet me anën e çfarëdo qoftë mjeti elektronik apo mekanik, e as të përkthehet në ndonjë gjuhë tjetër pa lejen paraprake të dhënë me shkrim nga Botuesi.

CIP - Katalogizacija vo publikacija

Narodna i univerzitetska biblioteka

"Kliment Ohridski", Skopje

316. 356. 2:297

ABDULATI, Hamude

Struktura familjare në Islam / Hamude Abdulati : [përktheu Urim R. Poshka]. - Shkup : Logos-A, 1995. - 380 str. ; 22 sm. -

(Biblioteka Sociologjia e religjionit)

Prevod na deloto: Family Structure in Islam.

ISBN 9989-601-18-6

a) Semejstvo - Islam

Dr. Hamude Abdulati

STRUKTURA FAMILJARE NË ISLAM

Biblioteka Sociologji e religjionit

Redaktor gjuhësor:

Dr. Zihni Osmani

Recensues:

H. Sherif Ahmeti

Korrektor:

Fatmire Ajdini - Hoxha

Përmbajtja:

PARATHËNIE

FJALA E RECENSUESIT

I HYRJE

A. Supozimet dhe metodologjia

B. Shoqëria arabe para Islamit

C. Ngritja e Islamit

Ç. Ligji islam

D. Karakteristikat e përgjithshme të Ligjit islam

II THEMELET DHE KUFIJTË E FAMILJES

A. Përkufizimi dhe bazat e familjes

B. Format e familjes në Islam

C. Pozitat në familje

Ç. Parimi i identitetit

D. Forma tradicionale e familjes muslimane

DH. Forma poligjinike

E. A është familja njësi religjioze?

Ë. Përjetësimi i familjes

F. Bashkëjetesa me të robëruarat

III MARTESA NË ISLAM

A. Kontrollimi i sjelljes seksuale

B. Qëndrimi i Islamit ndaj martesës

C. Qëllimet e martesës

Ç. Martesa: Kungim apo Kontratë?

D. Kushtet e martesës

DH. Prika (Mehri), dhurata martesore

E. Tutoria e martesës

Ë. Martesa e të miturve

F. Detyrimi krahas lirisë për martesë

G. Zgjedhja e bashkëshort(es)it: Barazia (Kefa'eh) në martesë

IV MARTESA (VAZHDIM)

A. Shumësia (Pluraliteti) në martesë

B. Poliandria

C. Format tjera të martesës në Arabinë paraislame

Ç. Qëndrimi i Islamit

D. Mut'a bashkimi

DH. Poligjinia

E. E drejta e zgjedhjes për martesë: Endogamia, Ekzogamia dhe kufijtë e gjaktrazimit (incestit)

Ë. Religjioni dhe ekzogamia

V RRJETI I MARRËDHËNIEVE FAMILJARE

Rolet bashkëshortore 147

A. Të drejtat e gruas, obligimet e burrit

1. Mirëmbajtja dhe komponentët e saj

2. Mehri dhe të drejtat tjera ekonomike

3. Të drejtat jomateriale

B. Obligimet e gruas - të drejtat e burrit

1. Bindja (Dëgjesa)

Rolet ndërbreznore 179

A. Të drejtat e fëmijëve, obligimet e prindërve

B. Detyrat e fëmijës - të drejtat e prindërve

Rolet brendabreznore deh të ndryshme farefisnore 201

A. Marrëdhëniet vëlla-motër

B. Rolet e ndryshme farefisnore

C. Planifikimi i familjes dhe kontrolli i lindjes

Ç. Përmbledhje

VI SHPËRBËRJA E FAMILJES

A. Një vështrim

B. Islami dhe shkëputja e martesës, shkurorëzimi

C. Dimensionet e shkurorëzimit në Islam

Ç. "Si" dhe llojet e shkurorëzimit

D. Elementet vepruese të shkurorëzimit

Dh. Pasojat e shkurorëzimit

Vërejtje përfunduese

VII TË TRASHËGUARIT DHE TRASHËGIMIA

A. Ndërlikimet shoqërore të trashëgimisë

B. Karakteristikat e përgjithshme të trashëgimisë në Islam

C. Dimensionet themelore të Ligjit të trashëgimisë

VIII PËRFUNDIMI DHE DISKUTIMI I PËRGJITHSHËM

SHËNIME

BIBLIOGRAFIA

TREGUESI I EMRAVE

PARATHËNIE

Bota shkollare është fatlume që ka këtë studim të rëndësishëm nga dr. Hamude Abdulati, ndërsa unë jam i lumtur që mu dha rasti ta bëj hyrjen në të dhe të shënoj disa nga vlerat e veçanta të tij. Megjithatë, gjatë kësaj, lexuesit do t'i bëj vetëm një shërbim të vogël, para se ai vetë ta fillojë thellimin në këtë studim, sepse shumë vlera të tij bëhen evidente vetëm gjatë leximit të veprës.

Dr. Abdulati merret me një sferë të gjerë çështjesh që kanë të bëjnë me religjionin, familjen dhe rolet në të, ligjin dhe ndryshimet shoqërore. Këto të gjitha janë çështje themelore e të ndijshme në strukturën e jetës shoqërore; ato ngjallin ndjenjat më të forta ndër njerëzit. Këtyre çështjeve polemizuese, autori u qaset me kualifikime mjaft të larta: me familjaritetin e thellë personal me Islamin dhe me njohurinë e tij - si dijetar - i Islamit dhe i shkencës moderne sociale. Në këtë mënyrë, ai është në gjendje ta kombinojë simpatinë dhe objektivitetin, me qëllim që të na ofrojë kuptueshmërinë.

Pas arsimimit në sistemin shkollor të el-Ez'herit, qendrës botërore të mësimit islam në Kajro, dr. Abdulati i vazhdoi studimet e veta në Kanada dhe në SHBA. Kështu, përgatitjes së tij rigoroze në sistemin e respektuar religjioz, ai ia bashkangjiti njohurinë rrënjësore në qasjet orientaliste dhe në atë të shkencave shoqërore perëndimore.

Ky libër është një ikje nga theksimi i tepërt që kohëve të fundit bëhet përkitazi me zhvillimin ekonomik dhe nacionalizmin arab. Dr. Abdulati futet edhe më thellë në historinë dhe në institucionet sociale të botës islame, duke marrë në konsideratë se si frymëzimi religjioz, ligji dhe kushtet sociale, gjatë katër shekujve të parë të Islamit, së bashku i përcaktuan idetë për atë se si duhet të jetë sistemi familjar i muslimanëve. Ai merret me institucionet e formuara, në kohën e formimit të tyre. Ai tregon se kushtet sociale jashtë sistemit religjioz, nuk i përcaktuan idetë e muslimanëve për familjen, edhe pse këto kushte me siguri vendosën disa kufij, brenda të cilëve ato ide u zhvilluan. Po qe se autori mbetej brenda koncepteve religjioze, atëherë nuk do të kishte se çka t'i shtohej temës së dhënë, përveç një trajtimi të mëtejshëm të udhëzimeve hyjnore dhe interpretimit të tyre nga ana e muslimanëve. Megjithatë, duke besuar se ligji hyjnor nuk e eliminon zgjedhjen njerëzore, ai këtë ligj e vë në relacion me mënyrën e jetës të kohës së caktuar. Dr. Abdulati ka mundur ta pyesë veten se sa në realitet është ndjekur receta islame për institucionet familjare. Këtë pyetje ai e sheh si legjitime, por mjaft të vështirë për t'u ndriçuar në gjendjen e tashme të diturisë sonë.

Brenda kufijve të hulumtimit të tij, autori sheshazi i kundërvë çështjet më të vështira të diturisë dhe të moralit që i përkasin Islamit. Këto, shikuar nga sjelljet dhe studimet perëndimore, janë martesa plurale, mënyrat e shkurorëzimit, barazia sociale në bashkëshortësi dhe "ndjeshmëria". Ai jo vetëm që hedh dritë mbi këto pyetje të vjetra, por edhe kërkon nga ne që të mendojmë përse ato vazhdimisht parashtrohen. Në një vend ai thotë: "Poligjinia në Islam është çështje, së cilës, siç duket, çdo vëzhgues i qaset sipas mendjes dhe moshës së vet".

Nga sasia e madhe e hulumtimit të tij në rendin social, mbi të cilin u ngrit Islami, njëri nga përfundimet më të rëndësishme të dr. Abdulatit është dallimi i moralit dhe sjelljes. Kjo pikëpamje është një "kundërhelm" për gjeneralizimet e lehta (që shndërrohen në stereotipe), me të cilat jemi rritur duke studiuar këtë sferë. Ai, në disa raste, tregon se ca kombinime veçorish, që u përshkruhen grupeve të caktuara, nuk janë në përputhje me njëri-tjetrin. Ai shënon se në kërkimin e të kuptuarit të ideve dhe të ngjarjeve në të kaluarën e largët, një shpjegim i origjinës së tyre nuk do të thotë patjetër edhe shpjegim i qëndrueshmërisë së tyre. Ai, Ligjin islam dhe sjelljen e muslimanëve i vë në lidhje me rregullat dhe qëndrimet në shoqëritë tjera, e njëkohësisht, siç është rasti me barabarësinë sociale të bashkëshortëve, e çmon faktin se çdo shoqëri është e veçantë në marrëdhënie me të tjerat (si dhe e shumëllojshme në vete). Ai ndjek shkencën bashkëkohore sociale, e megjithatë shqyrton vlerat në punimet e dijetarëve të vjetër, të cilët kanë parashtruar dhe njëkohësisht kanë ndriçuar çështje të rëndësishme, kontribute këto që nuk janë harruar nga studiuesit e mëvonshëm, e as që janë përgënjeshtruar nga ata.

Prandaj, metodat e dr. Abdulatit janë rigoroze dhe bindëse. Edhe pse punimi i tij nuk i zgjidhë çështjet, ai pastron shumë bindje dhe mendime të panevojshme (që janë rezultat i injorancës, paragjykimeve dhe i studimit joadekuat), që kanë bllokuar rrugën e zgjidhjes së tyre. Për shembull, lidhur me prikën (mehrin), ai shënon dobësinë e disa shpjegimeve të moçme (duke i përfshirë këtu edhe ato të përkrahura nga disa juristë muslimanë) e mandej ofron hipoteza, të cilat shpien kah hulumtime të mëtejme që premtojnë më tepër.

Në kohën kur mundësia, e madje shpesh edhe dëshira për objektivitet në shkencat sociale është sfiduar, ky libër e shpreh vlerën e vet me cilësinë e arsyes dhe procedurën e hulumtimit. Dr. Abdulati vëren se apologjetët muslimanë e kanë krahasuar idealin islam me praktikën perëndimore, ndërsa apologjetët perëndimorë (shpesh të quajtur dijetarë) e krahasojnë praktikën islame me idealin perëndimor. Ai qartëson se këto krahasime të pakuptimta nuk rrjedhin nga motive të dijes apo të shkencës, ndërsa punimi i tij i privon ata nga arsyetimet dhe shfajësimet e tyre. Për këtë arsye, si dhe për shkak të demonstrimit të tij të vlerës shpjeguese të qasjeve alternative, të bazuara në hulumtimin e shëndoshë social dhe në të menduarit e pastër, ne i kemi borxh të madh.

Prof. Morroe Berger

Kryetar i Këshillit për Studime
Rajonale dhe Ndërkombëtare,

Departamenti i Sociologjisë

Universiteti Princeton, SHBA

FJALA E RECENSUESIT

Falënderoj All-llahun (xh.sh.) për të gjitha të mirat që na i dhuroi, na udhëzoi dhe na ndihmoi të pajisemi me Iman, kulmin e të mirave!

Qoftë i bekuar nga All-llahu (xh.sh.) i Dërguari Muhammed (s.a.v.s.), yll i të gjithë të dërguarve!

Vetëm All-llahun (xh.sh.) duhet falënderuar për ndihmën, të cilën ua ofroi popujve dhe arritën të çlirohen nga prangat e injorantëve ateistë, e ndër popujt tjerë edhe shqiptarët muslimanë fituan të drejtën të prezentohen publikisht me idetë dhe parimet e fesë së shenjtë të tyre Islame.

Duke e lexuar me vëmendje këtë punim, ndjeva një kënaqësi shpirtërore e mendore, ngase një punim i këtillë i shkruar në gjuhën shqipe me përmbajtje të gjerë dhe të thuktë të tematikës, të cilës i është kushtuar dhe ku në detaje është studiuar çdo çështje e sheri'atit dhe e fikhut, nuk di se është botuar deri më tash, prandaj autorit të punimit i shpreh falënderimin dhe kërkoj nga All-llahu (xh.sh.) që ta shpërblejë pa masë për këtë punë!

Libri i është kushtuar strukturës së familjes sipas rregullit islam. Autori ka përfshirë në mënyrë të plotë dhe të përsosur të gjitha çështjet që kanë të bëjnë me familjen duke u mbështetur në burimet islame, në Kur'an dhe në Sunnet dhe duke sjellur edhe mendime të dijetarëve të tjerë nga lëmi i sociologjisë, psikologjisë, etj. Është me rëndësi se nëpërmjet këtij punimi shtrohen shumë çështje me të cilat Islami ka qenë i atakuar nga të huajt, si p.sh., çështja e gruas dhe e drejta e saj, çështja e poligamisë, çështja e robërve, etj., ndërsa duke e paraqitur gjendjen edhe në shoqëritë tjera të asaj kohe ndër popujt me konfesione të ndryshme, dyshimi për Islamin si fajtor për çështjet e tilla thuajse largohet apo eliminohet.

Autori, duke prezentuar edhe mendime të dijetarëve joislamë, ka treguar kujdes të duhur për pasojat e ndonjë qëllimi tendencioz, prandaj është përpjekur të sjellë fakte të besueshme të qëndrimit islam dhe ta vërtetojë realitetin, por, megjithëkëtë, mbetet vend për ndonjë vërejtje.

Ky është vlerësimi im përkitazi me librin në fjalë, por do të dëshiroja që intelektualët muslimanë shqiptarë t'i studiojnë Kur'anin dhe Sunnetin dhe pasi ta kuptojnë domethënien e tyre, të shkruajnë secili nga këndi i vet profesional, ngase në Librin e All-llahut (xh.sh.) sociologu kupton diç tjetër nga mjeku, tjetër nga inxhinieri, tjetër nga kimisti, e kështu me radhë, e me këtë do të vërtetohet se Kur'ani është libër për individin dhe shoqërinë në të gjitha stadet e zhvillimit mendor të njeriut.

Populli ka nevojë të madhe për njerëz të përgatitur me njohuri profesionale shkencore në të gjitha lëmenjtë e jetës dhe meqë këtë tani e kemi arritur dhe kemi kuadrot tona, detyra e tyre është që të punojnë dhe të veprojnë ashtu që populli shqiptar të ketë literaturë në gjuhën e vet dhe të njihet drejtpërsëdrejti nga burimi origjinal me vlerat e fesë Islame. Populli shqiptar edhe pse i fortë në bindjet e veta, krenar dhe i pathyeshëm në tradita, mbrojtës i denjë i vlerave të besimit të vet, s'qe fatlum të disponojë me literaturë në gjuhën e vet përkitazi me çështjen e fesë, kështu që ishte i detyruar të lexojë literaturë të shkruar nga orientalistët, të cilët për shkak të historiografisë së lashtë, përkatësisë ndonjë konfesioni tjetër dhe për shumë shkaqe të tjera, të cilat nuk mendoj t'i përmend këtu, shumë rrallë i mbetën besnikë të vërtetës reale e shkencore, u shmangeshin tendencave dhe motiveve të ndryshme, kështu që literatura e tillë më shumë ishte helm se sa realitet.

Mendoj se tani e kemi të qartë qëllimin e tekanjozëve të kulturës ateiste, të cilët synonin largimin e gjeneratës së re nga çdo virtyt personal, moral e fetar dhe nuk i ofruan gjë tjetër pos asaj që rrënonte bindjen e saj morale, kombëtare e fetare dhe duke e shtytur dhe trimëruar për atakim kundër besimit të shenjtë të Islamit. Deri diku edhe arritën sukses, pasi që shumë të rinj e sulmuan besimin e vet dhe uluronin në emër të ndonjë përparimi.

Duhet ta kemi të qartë se ne mbetemi me këtë besim: "...ishim populli më i zgjedhur i sjellur për të mirën e mbarë njerëzimit..."

Nga ky aspekt duhet peshuar rëndësinë e shkrimit në gjuhën shqipe. Prandaj, merita të mëdha që ky libër sot gjendet në duart e auditorit tonë ka edhe kjo shtëpi sotuese, për të cilën lus All-llahun (xh.sh.), që t'u ndihmojë edhe në të ardhmen në këtë veprimtari bujare.

H. Sherif Ahmeti

Prishtinë

I HYRJE

A. Supozimet dhe metodologjia

B. Shoqëria arabe para Islamit

C. Ngritja e Islamit

Ç. Ligji islam

D. Karakteristikat e përgjithshme të Ligjit islam

I
HYRJE

A. Supozimet dhe metodologjia

Që nga kohrat më të hershme të historisë njerëzore, siç ka shënuar S.R. Reiber: "religjioni dhe familja kanë qenë të lidhura ngushtë. Të dyja kanë ndikim mbi njëra-tjetrën.... As që mund të kuptohen tërësisht të ndara njëra nga tjetra."^1(*) Kjo ndërlidhje mund ta shpjegojë zbrazëtinë e dukshme në studimet tradicionale të strukturës së familjes muslimane, midis dy qasjeve të pabaraspeshuara: qasjes qartësisht "normativo-morale" dhe asaj jonormative, shpesh të quajtura sociologjike apo antropologjike. Pasi që sistemi i familjes muslimane bazohet në parimet dhe normat fetare, shumica e autorëve janë marrë me këtë subjekt, pothuajse ekskluzivisht vetëm nga pikëpamja religjioze, normative. Mirëpo, kjo qasje gati gjithmonë ka qenë e polarizuar. Ka autorë të tillë muslimanë, të cilët siç duket janë të prirë vetëm t'i duartrokasin sistemit islam të familjes, duke e vështruar atë nga një këndvështrim idealist, ndërsa duke e marrë gabimisht atë që "duhet të jetë" me atë që në të vërtetë "ka qenë". Të tjerët, janë të prirë ta dënojnë këtë sistem, sikur në të të shihnin një shmangie nga ndonjë standard i përgjithshëm abstrakt i moralit. As që bën këndvështrimi normativ ndonjë dallim të dobishëm ndërmjet atyre që janë quajtur komponente "ideologjike" dhe ato të "sjelljes" të botës socio-kulturore, ose të atyre ideve urdhëruese "qenësore" dhe atyre "normative". Me fjalë të tjera, sfera ideale, ajo që duhet të jetë, është ngatërruar me atë realen, me sferën është.² E padyshimtë në të dyja këto është një nuancë e etnocentrizmit^*, e vetëdrejtësisë, e determinizmit.

Nga ana tjetër, qasja jonormative shpesh nuk u ka kushtuar vëmendje të mjaftueshme parimeve moralo-fetare, që shtrihen në themel të çështjes. Si rezultat i kësaj, do të ishte një deklaratë e tepruar po qe se këtë qasje e quanim sociologjike apo antropologjike.

Secila nga këto dy qasje, normativja dhe ajo jonormativja, duket se janë jopërkatëse në vete dhe shpesh edhe polemike, në mos haptazi edhe anuese. Që të dyja meritojnë të integrohen në një formë komplementare. Ky studim, ndër të tjerat, është orientuar edhe drejt këtij caku.

Nëse e marrim familjen muslimane edhe si sistem fetaro-normativ edhe si socialo-bihejviorist^*, do të jetë e mundshme që normat familjare t'i trajtojmë si ndryshore të varura, të pavarura apo të ndërvarura me ndryshoret e sjelljes aktuale familjare. Kjo analizë nuk angazhohet për kurrfarë determinizmi. Ajo interesohet vetëm për kërkimin e shpjegimeve më të mundshme. Prandaj, do të ishte e arsyeshme të supozojmë se pozitat përkatëse të komponenteve fetaro-normative dhe socialo-bihejvioriste të sistemit familjar, në një mënyrë të caktuar metodologjike janë të ndërkëmbyeshme.

Atëherë, pa e supozuar përparësinë qoftë të elementeve fetaro-normative apo të atyre socialo-bihejvioriste, mund të ndihemi të lirë t'i qasemi problemit nga cilido drejtim, ngase parimisht, që të dy sigurojnë pikënisje të pranueshme, e mos të themi edhe të njëjtë. Mirëpo, duhet bërë zgjedhja dhe do të ishte më praktike po qe se fillonim me analizën e sistemit familjar me elementet fetaro-normative, e mandej t'i shtjellojmë ndërlidhjet e tyre me barasvlerësit socialo-bihejvioristë. Kjo zgjedhje bazohet në faktin se elementet e para, ashtu siç janë të paraqitura në burimet juridike, janë të njohura më mirë për ne dhe, si rrjedhim, më të besueshme se ato të dytat. Sidoqoftë, siç ka theksuar Parsons, kjo nuk do të thotë se idetë, e sidomos ato normative, imperative, "duhet shtruar përmes ndonjë procesi të 'të konceptuarit të pastër', të panjollosur nga forcat sociale e ekonomike, ose se ato ushtrojnë veprim nga ndonjë proces misterioz automatik i vetënjohjes apo 'zanafillës', pa kurrfarë relacioni me elementet e tjera të sistemit social."³

Analiza jonë do të mundohet të shqyrtojë strukturën familjare në Islam, ashtu siç muslimanët atë në realitet e kanë parë, ashtu siç e dinë dhe ashtu siç kanë mundur ta shohin. Këto perspektiva për një kohë të gjatë kanë qenë fushëbetejë polemikash, mbrojtjesh dhe ndjekjesh. Nuk kam kurrfarë interesi të veçantë në këtë punë mahnitëse, por tejet joproduktive, e as që kam ndërmend që në këtë kontekst të veçantë t'u bashkangjitem ndërluftuesve. Një shpjegim apo interpretim nuk ka kurrfarë nevoje për pikëpamjet personale të dikujt e as që nënkupton miratim apo dënim. Në faqet vijuese, shpresoj se do ta kufizoj veten brenda një analize shtjelluese të mendjes muslimane, me një vizion për përfitimin e aftësisë depërtuese në vlerat e saj të pashprehura. Shkurtimisht, ky studim do të përpiqet për perspektivat e një "relativizmi kulturor".

Relativisti kulturor mundohet vetëm ta shohë kulturën e një populli, ashtu siç do ta shihnin ata vetë atë. Për ta mirëfillësuar paraqitjen e tij personale, ai mund ta "marrë" rolin e tyre dhe të ushtrojë pak kënaqësi, por kjo nuk e pengon objektivitetin. Nga ana tjetër, universaliet kulturore janë të kufizuara në numër, ndërsa universalizmi moralist kufizohet me etnocentrizmin, i cili është i dëshmuar si rrugë pa krye. Kjo e bën relativizmin kulturor kornizë të dobishme për referim.⁴

Në këtë lloj studimi, njeriu duhet të përpiqet që të jetë objektiv. Por për të qenë i tillë, ai duhet të jetë "vlerësues", d.m.th. të jetë i aftë ta shohë të ndritshmen dhe të errtën, tërheqësen dhe neveritësen. Sidoqoftë, këtu shtrohet një dilemë akute, sepse as e ndritshmja e as e errëta gjithmonë nuk shihen si të tilla nga vëzhguesit. Ajo që disa shkollarëve u duket si një frymë e ndriçuar e kriticizmit shkencor, të tjerëve mund t'u duket si sulm i paramenduar shkatërrues. Ajo, që për disa shkollarë është mirë e rrumbullakuar dhe objektive, për të tjerët mund të duket polemike, apologjete dhe defansive. Në studimet islame, kjo dilemë është trashëgimia më e hidhur e shekujve të keqkuptimit dhe paragjykimit të ndërsjellë. Këtë e theksova me qëllim përkujtimi, që të mos zhytemi në kundërshtime apo ta humbim vëmendjen nga qëllimi ynë kryesor. Do të ketë raste të kriticizmit dhe të kundërkriticizmit, por qëllimi kryesor i këtij studimi është që ta përshkruajë, ta shpjegojë dhe ta interpretojë sistemin familjar në Islam në përputhje me njohurinë më të përafërt të mendjes muslimane. Nëse diçka tjetër i përshkruhet këtij diskutimi, atëherë duhet thënë se ai nuk është qëllimi i dëshiruar e as i dëshirueshëm i autorit.

Për këtë qëllim, do ta shqyrtojmë strukturën familjare në kontekst të Ligjit islam, të fesë dhe të shoqërisë klasike muslimane, duke u përqëndruar në ligjet dhe dimensionet themelore të martesës, roleve farefisnore, legjitimitetit, shkurorëzimit dhe trashëgimit. Procedura metodologjike do të rrotullohet rreth tri pikave: klauzolave normative (urdhëruese dhe ndaluese) që i përkasin familjes; burimeve "ideore" dhe sociale të këtyre klauzolave si dhe marrëdhënie